Hücre Bölünmesi: Hücrenin bölünerek iki veya daha fazla hücre oluşturma sürecidir. Hücreler, üreme, çoğalma, büyüme ve gelişme, onarım ve yenilenme amacıyla olgunlaşınca bölünürler. Hücre bölünmeleri iki kısımda incelenmektedir: Mitoz bölünme ve Mayoz bölünme.
| Mitoz | Mayoz | ||
|---|---|---|---|
|
Tüm canlılarda görülür. Vücut hücrelerinde görülür. Ancak mitoz bölünme geçirmeyen hücreler de vardır: Eşey hücreleri(gametler) yani üreme hücreleri olan polen hücresi, sperm hücresi, yumurta hücresi, olgunlaşmış alyuvar hücresi, sinir hücresi ve çizgili kas hücreleri mitoz geçirmez. |
Üreme ana hücrelerinde görülür. Sperm ana hücresi, polen ana hücresi ve yumurta ana hücresi. Eşeyli üremenin temelidir. |
||
|
Ana hücre bölünerek iki yavru hücre oluşturur, oluşan hücreler ana hücre ile genetik(kalıtsal) olarak tıpatıp aynıdır. |
Dört yeni hücre oluşur. Oluşan hücreler ana hücreden farklı kalıtsal özelliklere sahiptir. İnsan ve hayvanlarda sperm ve yumurta hücresi, bitkilerde polen ve yumurta hücresi oluşturur. Mayoz sonucu oluşan eşey hücreleri tekrar mayoz geçiremez. Çünkü sperm ana hücresi 2n iken mayoz geçirince n olur. |
||
|
Kalıtsal süreklilik(devamlılık) sağlanır. |
|
||
|
Sonunda kromozom sayısı değişmez. 2n kromozomlu hücrelerden yine 2n kromozomlu hücreler oluşur. |
Sonunda kromozom sayısı yarıya iner. 2n kromozomlu hücrelerden n kromozomlu hücreler oluşur. |
||
|
Büyüme ve gelişme mitoz bölünme sayesinde olur. (Saçların ya da tırnakların uzaması). Aynı zamanda yenilenme ve onarım da mitoz bölünme sayesinde olur. (Yaraların uzaması, kertenkelenin kopan kuyruğunun yeniden uzaması) |
Çok hücreli canlılarda üreme hücrelerinin oluşmasını sağlar. |
||
|
Tek hücreli canlıların üremesi de mitoz bölünme ile olur. (Amip, bakteri, öglena ve paremesyum gibi) Bazı çok hücreli canlıların üremesi de mitoz bölünme ile olmaktadır. Buna en iyi örnek: Bitkilerde eşeysiz(vejetatif) üremedir. Dal, kök, gövdeden alınan bir kısmın toprağa dikilmesiye aynı bitkiden oluşması. Gül, menekşe, çilek, ceviz, söğüt ve zeytin örnek verilebilir. Ancak bazı bitkiler hem eşeyli hem eşeysiz üremektedir. |
|
||
|
Kromozomlarda parça değişimi gerçekleşmez. |
Kromozomlarda parça değişimi gerçekleşir. Mayoz I evresinde kromozomlar birbiri üzerine kıvrılıp gen alışverişi yaparlar. Bu olaya Krossing-over denir. Bu sayede kalıtsal çeşitlilik(genetik farklılık) oluşur. Tür içi çeşitlilik oluşur. |
||
|
Ömür boyu devam eder. |
Ergenlikten sonra başlar. |
||
|
Bölünme tek aşamada gerçekleşir. |
Bölünme iki aşamada gerçekleşir. Mayoz I ve Mayoz II |
||
|
Bitkilerde ve hayvan hücrelerinde mitoz bölünme farklıdır. Bitkilerde hücre duvarı bulunur. Hayvan hücrelerinde duvar bulunmadığı için boğumlanma gerçekleşir. Bitkilerde ise stoplazma bölünmesi ara lamel ile gerçekleşir. |
... |
zigot döllenmiş yumurta
